نویسنده: پونا معالی
11 شهریور 1401

بهترین کتاب های تاریخی که باید خواند!

مطالعه‌ی تاریخ به معنای مطالعه‌ی تغییر است؛ مورخان، متخصصینی در بررسی و تفسیر هویت‌های انسانی و تحولات جوامع و تمدن‌ها در طول زمان هستند. آنها از طیف وسیعی از روش‌ها و ابزارهای تحلیلی برای پاسخ به پرسش‌های مربوط به گذشته و بازسازی تجربیات گذشته بشری استفاده می‌کنند. مورخان از طیف وسیعی از منابع استفاده می‌کنند تا زندگی‌های فردی و کنش‌های جمعی را در روایت‌هایی بگنجانند که دیدگاه‌های انتقادی هم در گذشته و هم در حال، برای ما به ارمغان می‌آورد. مطالعه‌ی تاریخ به ما کمک می‌کند تا با بررسی اینکه چگونه گذشته‌ی روابط جهانی، ملی و محلی بین جوامع و مردم شکل داده است، پرسش‌ها و معضلات پیچیده را درک کرده و با آنها دست‌و‌پنجه نرم کنیم.

تاریخ یک رشته‌ی چند وجهی است که آگاهی فرهنگی و درک اخلاقی را از جهانی که در آن زندگی می‌کنیم افزایش می‌دهد. با مطالعه‌ی تاریخ، طیف وسیعی از مهارت‌های قابل انتقال، از شهروندی آگاهانه و تفکر انتقادی، تا تحقیق و آگاهی عمومی را به‌دست خواهیم آورد. علاوه‌بر‌ این، دانش به‌دست آمده از طریق مطالعه‌ی تاریخ در طیف گسترده‌ای از رشته‌ها مرتبط است. در این متن به معرفی چند کتاب مهم تاریخ که باید خوانده شوند، می‌پردازیم. برای خرید کتاب تاریخی می توانید به سایت بوک لند مراجعه نمایید و از آخرین تازه‌های نشر با خبر شوید.

نگاهی به شاه

در این کتاب عباس میلانی، زندگی‌نامه‌نویس، رئیس برنامه‌ی مطالعات ایران در دانشگاه استنفورد، تلاش نمی‌کند زندگی و سقوط شاه را به عنوان الگویی برای تحولات سیاسی در خاورمیانه به تصویر بکشد.

کتاب میلانی تلاشی است برای توضیحی کامل از دسیسه‌های شاه مرموز. گرچه میلانی اشاره می‌کند که زمانی زندانی سیاسی شاه بوده است (نمی گوید تا چه مدت) اما موفق می‌شود زندگی‌نامه‌ای متفکرانه و رنگارنگ و بدون کینه به‌دست آورد.

در مجموع، او شاه را مردی محدود به‌تصویر می‌کشد که در بحران‌ها با بلاتکلیفی خود را فلج می‌کرد. میلانی نتیجه می‌گیرد که «شاه، به معنای کلاسیک کلمه، یک شخصیت تراژیک بود - خرگوشی که وانمود می کرد مانند شیر غرش می کند.»

میلانی با کمی حیرت نقل می‌کند که چگونه خمینی که به عنوان یک پناهنده سیاسی در نزدیکی پاریس زندگی می‌کرد، توانست کالبد یک دموکرات را در طول بحران به خود بگیرد. نوشته‌های او برای مدت طولانی ممنوع بود که بسیاری از ایرانیان دیگر نظرات افراطی او را در مورد ایجاد یک حکومت اسلامی درک نمی‌کردند. آیت‌الله و پیروانش دیپلمات‌های آمریکایی در تهران و پاریس را متقاعد کردند که او فقط برنامه‌ای دموکراتیک دارد. به گفته‌ی میلانی، ویلیام سالیوان سفیر ایالات متحده در تهران به این نتیجه رسید که خمینی تنها شخصیت ایرانی است که می تواند ایران را به سمت دموکراسی هدایت کند و در عین حال هم‌سویی خود را با ایالات متحده در جنگ سرد حفظ کند.

سیری در هنر ایران

کتاب سیری در هنر ایران که بررسی دقیق هنر ایران از پیش از تاریخ تا به امروز است در 15 جلد نتیجه‌ی تحقیقات مورخ آمریکایی آرتور پوپ است که به همراه آرتور اکرمن و تعداد زیادی مؤلف دیگر گردآوری شده است. جلد پایانی سیری در هنر ایران درست قبل از شروع جنگ جهانی دوم در سال 1939 منتشر شد. در نظرسنجی که مورد تحسین محققان و داوران قرار گرفت، فوراً با موفقیت روبرو شد و پس از چند سال تمام نسخه چاپ شد.

کتاب در سال 1964 چاپ مجدد شد و چون نتوانسته بود تقاضای زیاد بازار داخلی ایران را پیش‌بینی کند، سریعاً به اتمام رسید. این کتاب که امروزه فشرده‌تر شده است، همچنان به‌عنوان اثری شگفت‌انگیز باقی مانده که کارشناسان در سراسر جهان آن را اثری تاثیرگذار و ضروری، از یک تمدن کامل می‌دانند.

متن کتاب شفاف و برازنده است و با آنکه حجم زیادی دارد از کیفیت آن کاسته نشده و همچنین عکس‌های ارائه شده و تصاویری که بازتولید شده‌اند، گواهی بر فرهنگ ایرانی در تمام ابعاد آن است، مانند: معماری، سفال، نقاشی، منسوجات، مجسمه‌سازی، فلزکاری، خوشنویسی، فرش، جواهر، مهر، سکه و شمایل‌نگاری. نقاشی‌های خطی و بازتولید رنگ‌ها و طرح های پارچه‌ای بسیار دقیق و زیبا هستند. این بازتولیدها که با حداکثر ارزش نمایشی خود از بیش از 200 مجموعه در بیش از 30 کشور انتخاب شده‌اند، هنر ایرانی را در تمام جنبه‌های آن نشان می‌دهند و تمدن ایرانی را که تقریباً از آغاز پر از خلاقیت، استعداد و مبتکر بوده است، نمایان می‌کند.

چاپخانه‌های ژاپنی که مسئول چاپ کتاب بوده‌اند زیر نظر جی گلوک (محقق و صنعت‌گر چاپ) استانداردهای سنتی صنعت چاپ را با تکنیک‌های چاپ امروزی ترکیب کردند تا در بیش از 3000 صفحه سیاه‎وسفید و بازتولید فوق‌العاده‌ای از آثار هنر به تعریفی واضح‌تر دست یابند. امروزه با افزایش تعداد جلدها و کاهش حجم صفحات، حجم نامناسب جلدهای اصلی اصلاح شده است. همچنین، یک جلد ضمیمه (جلد چهاردهم) اکتشافات و مطالعات انجام شده بین سال‌های 1938 و 1960 را اضافه کرده‌اند.

کتاب یک بررسی بی‌رقیب از کلیت موضوع و خلاصه‌ای نظام‌مند و انتقادی است که انبوهی از مطالب معتبر را به آسانی برای محقق، گردآورنده و عموم مردم در دسترس قرار می‌دهد.

برخی از مشارکت‌کنندگان برجسته در بررسی هنر ایرانی عبارتند از: سر اورل استاین، سر توماس آرنولد، فردریک ساره، ای تی نیول، ریچارد اتینگهاوزن، اریک شرودر، لارنس بینیون، رنه گروست، یوزف اوربلی، ارنست هرتسفلد، ارنست ای کوهنل، دنیسون راس، دیوید تالبوت رایس، سر جورج هیل، کرت اردمان، استنلی کاسون، هنری ماس، اسکار رویتر، گاستون ویت، و جی. کونتناو. در بخش ضمائم نیز، نسل جدیدی از دانشمندان، از جمله ایرانیان برجسته و ژاپنی به مجموعه اضافه شده‌اند.

تاریخ ایران کمبریج

تاریخ ایران کمبریج بررسی 8 جلدی تاریخ و فرهنگ ایران و سهم آن در تمدن جهان است که در 20 مجلد به چاپ رسیده است. در این کتاب تمام جنبه‌های دینی، فلسفی، سیاسی، اقتصادی، علمی و هنری در تمدن ایران، با تأکید بر عوامل جغرافیایی و بوم‌شناختی که در شخصیت خاص آن تمدن نقش داشته، مطالعه شده است. هدف از این کتاب ارائه‌ی مجموعه‌ای از مقالات خواندنی به‌جای فهرستی از اطلاعات است. این مجلدات، زمینه‌ای را برای انتشار ایده‌های جدید و همچنین ارائه خلاصه‌ای از حقایق ثابت فراهم می‌کند. کل کتاب به جغرافیا، زمین‌شناسی، مردم‌شناسی، زندگی اقتصادی و گیاهان و جانوران اختصاص دارد. محیط فیزیکی ایران به مثابه یک پرده‌ی سینمای بی‌حرکت که درام انسانی روی آن رخ می‌دهد، تلقی نمی‌شود، بلکه عنصری طبیعی است که به شیوه‌های مشخص و قابل تشخیصی کل سیر فعالیت‌های انسانی در منطقه را شکل می‌دهد. ایران به‌عنوان یک واحد جغرافیایی تصویری از هویت ارائه می‌دهد. علی‌رغم شرایط طبیعی بسیار متنوع و اغلب سخت در سطح محلی، یک الگوی ثابت و قابل تشخیص از ویژگی‌های فیزیوگرافیکی و اقلیمی در سطح ملی پدیدار است. به دلیل همین ویژگی‌ها، ایرانیان به‌عنوان یک قوم، دچار فراز و نشیب‌های بسیاری شدند.

جلد اول، «سرزمین ایران» توسط دبلیو.بی.فیشر (استاد جغرافیا، دانشگاه دورهام) ویرایش و در سال 1968 منتشر شد. رابطه‌ی پیچیده بین زمین و مردم موضوع اصلی این جلد است. جلد دوم، «دوران مادها و هخامنشی» توسط ای. گرشویچ (استاد مطالعات ایرانی، دانشگاه کمبریج) ویرایش و در سال 1985 منتشر شد. از اولین امپراتوری چندملیتی تاریخ، امپراتوری هخامنشیان، مدیریت آن، رویارویی آن با یونان، و در نهایت انحلال آن تحت تأثیر فتح ایران توسط اسکندر در سال 331 ق.م می‌گوید. جلد سوم «دوران سلوکی، اشکانی و ساسانی» توسط احسان یارشاطر (استاد ایران‌شناسی دانشگاه کلمبیا، نیویورک) ویرایش و در سال 1983 منتشر شده است. از مرگ اسکندر در 323 ق.م. به ظهور اسلام. فصل‌هایی درباره‌ی تاریخ سیاسی، تعامل ایران با جوامع همسایه، و تاریخ اسطوره‌ای و افسانه‌ای ایران، متعهد به نگارش در زمان ساسانیان، و نیز جنبه‌های نهادی، اداری، حقوقی، سکه‌شناسی، زبان‌شناختی و ادبی این دوره است. جلد چهارم، «از حمله‌ی اعراب تا سلجوقیان» توسط ریچارد ان. فرای (استاد ایران‌شناسی دانشگاه هاروارد) ویرایش و در سال 1975 منتشر شد. بررسی جامعی از شکل‌گیری اسلام در ایران ارائه می‌کند. پس از پرداختن به خلافت عباسی، به تشریح ظهور سلسله‌های مستقل ایرانی مانند طاهریان، صفاریان، سامانیان، غزنویان اولیه و آل بویه می‌پردازد. فصل‌هایی در مورد هنرهای تجسمی، سکه‌شناسی، علوم، فلسفه، زبان و ادبیات وجود دارد. جلد پنجم، «دوران سلجوقی و مغول» توسط جی اِی بویل (استاد فارسی‌شناسی دانشگاه منچستر) ویرایش و در سال 1968 منتشر شد. ظهور سلجوقیان در قرن پنجم و زوال آنها در قرن ششم را پوشش می‌دهد. جلد ششم «دوران تیموری و صفویه» توسط ال. لاکهارت و پیتر جکسون (مدرس تاریخ دانشگاه کیل) ویرایش و در سال 1986 منتشر شد. تاریخ ایران از فروپاشی امپراتوری ایلخانی را پوشش می‌دهد. جلد هفتم، «از نادرشاه تا جمهوری اسلامی» توسط پی دبلیو اوری (مدرس زبان فارسی، دانشگاه کمبریج)، گاوین آر جی همبلی (استاد تاریخ، دانشگاه تگزاس در دالاس) و چارلز پی ملویل (مدرس مطالعات اسلامی دانشگاه کمبریج) ویرایش و در سال 1991 به چاپ رسید.

جلد هشتم نیز به کتابنامه و نمایه‌ی کتاب اختصاص دارد.

درس‌های تاریخ

ویل و آریل دورانت در درس‌های تاریخ، آنچه را که به‌عنوان مورخ آموخته‌اند، خلاصه می‌کنند. مطالعه‌ی تاریخ می‌تواند به دلایل مختلفی سخت باشد. اما این کتاب برخلاف مباحث پیچیده‌ای که بیان می‌کند،  بیان و طرح مسأله‌ای آسان و روان دارد. رسانه‌های اجتماعی که زندگی ما را احاطه کرده‌اند، مانند فیس‌بوک و توییتر، دارای سوگیری هستند و تاریخ مصرفشان بیشتر از 24 ساعت نیست. در نتیجه مطالعه‌ی کتابی تاریخی که جامع نیز باشد در عصر ما از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

درس های تاریخ کوتاه و صریح است. 100 قرن تاریخ را در 100 صفحه نتیجه‌گیری فشرده می‌کند. کتاب بر حقایق بی‌زمان تمرکز می‌کند، نه روندهای امروزی - ضد رسانه‌های اجتماعی. کتاب درس‌های تاریخ را برجسته می‌کند، نه رویدادهایی که آن را تعریف می‌کنند.

کتاب درس‌های تاریخ 13 فصل دارد که در این 13 فصل با بیان سؤال یا مسأله‌ای نو نگاهی موشکافانه به تاریخ می‌اندازد که از خیل عظیم کتاب‌های تاریخ متفاوت‌تر و پرجاذبه‌تر است.

قهرمانان تاریخ

ویل دورانت، مورخ و برنده‌ی جایزه‌ی پولیتزر، بر اساس سنت شاهکارهای پرفروش خود، «داستان تمدن» و «درس‌های تاریخ»، زندگی و عقاید کسانی را که به تعریف تمدن کمک کرده‌اند، از طلوع آن تا آغاز جهان مدرن، ردیابی می‌کند.

قهرمانان تاریخ کتابی با خرد و خوش‌بینی است که کیفیت زندگی را تقویت می‌کند، و این کار را با شوخ‌طبعی، دانش و توانایی منحصر‌به‌فردش در توضیح وقایع و ایده‌ها به زبان ساده و هیجان‌انگیز انجام می‌دهد. این درس‌های میراث ما برای پرورش و بهره‌مندی نسل‌های آینده است - میراثی مناسب از محبوب‌ترین مورخ و فیلسوف آمریکایی.

محبوبیت ویل دورانت به عنوان معلم در تاریخ و فلسفه با گذشت زمان کاهش نیافته است. کتاب‌های او برای هر نوع مخاطبی مفید و پر فایده است. توانایی خاص او در فشرده‌کردن ایده‌ها و رویدادهای پیچیده در چند صفحه بدون اینکه هرگز خواننده را مخاطب قرار دهد، متنی می‌سازد که هرگز کسل‌کننده و دشوار نمی‌شود. او در این کتاب در مورد افراد تاثیرگذار و انگیزه‌های آن‌ها در تاریخ به‌خوبی شرح می‌دهد.

در طلوع هزاره‌ی جدید و آغاز قرن جدید، هیچ چیز نمی‌تواند مناسب‌تر از این کتاب درخشان باشد که معنای تمدن و تاریخ بشری را بررسی کند و از تجربیات گذشته درس‌هایی را می‌گیرد که همه باید بدانیم.

دورانت با انتشار جلد یازدهم تاریخ غول‌پیکر خود، داستان تمدن، نزدیک به 90 سال داشت و در 92 سالگی، مجموعه‌ای از سخنرانی‌هایی را آغاز کرد که به‌صورت صوتی ضبط می‌شدند. ریکرد این مقالات که بعدها به این کتاب تبدیل شد، اشاره به شخصیت‌های تاریخ‌ساز بود. فصل مربوط به چین 12 صفحه دارد که نیمی از آن به کنفوسیوس و شاعر لی‌پو اختصاص دارد. نه صفحه تاریخ هند را پوشش می‌دهد که همه به جز دو صفحه از بودا و غندی‌ها می‌گویند. به وضوح بیشتر در تمدن غرب، نویسنده چهار فصل را سخاوتمندانه به روم، سه فصل به یونان باستان، و همین تعداد را به رنسانس و اصلاحات اختصاص داده است.

بسیاری از منتقدان درباره‌ی تفاوت تاریخی که دورانت می‌نویسد با هر کتاب تاریخی دیگر این نظر را دارند که هر مخاطب غیر متخصص تاریخ را برای لذت می‌خواند، اما دورانت را برای خودسازی. او با نثری روشن حقایق را ارائه می‌کند، اما نظرات شخصی که او امیدوار است منتقل کند، نظرات یک معلم است: تأسف از رذیلت، تحسین فضیلت، هم‌دردی با ستمدیدگان، عشق به هنر و ادبیات.

نظرات کاربران
نظر خود را بنویسید: